Mülteci destek programı

Asya ile Avrupa arasında bir köprü olan Türkiye, tarihi boyunca göç akınlarına maruz kalmıştır. 2011 yılında başlayan Suriye krizinin ardından, Nisan 2024 itibarıyla Türkiye, geçici koruma altında bulunan yaklaşık olarak 3,1 milyon Suriyeli ve 300 bini aşkın diğer ülkelerden gelen göçmenler ile dünyadaki en kalabalık mülteci nüfusuna ev sahipliği yapmaktadır. 

Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin yüzde 46’sını kadınlar oluşturmaktadır. Mülteci nüfusunun yaklaşık olarak yüzde 60’ı 25 yaşın altında bulunmaktadır. Söz konusu nüfusun neredeyse tamamı kentsel alanlarda yaşamaktadır. Ayrıca, çoğunluğu Afganistan, İran, Irak ve diğer ülkelerden olmak üzere 330.000 dolayında Suriyeli olmayan birey Uluslararası Koruma sahibidir veya başvuru sahibi olarak yer almaktadır.

Çatışma ve krizler kadınları ve kız çocuklarını, erkeklerden ve oğlan çocuklarından farklı şekillerde etkiler. Kadınların ihtiyaçları, kaynakları ve başa çıkma stratejileri de farklılık gösterir. Kriz anlarında ilk müdahaleyi çoğunlukla kadınlar yapar ve bakım rollerinden dolayı toplulukların hayatta kalmasında merkezi rol üstlenirler. Kadınların, kız çocuklarının ve oğlan çocuklarının özel gelişimleri, insani ihtiyaçları, öncelikleri, hakları ve kapasitelerinin dikkate alınabilmesi için, yeni ülkelerinde dezavantajlı konumda bulunan mültecilere yönelik politika ve faaliyetlerin toplumsal cinsiyete duyarlı bir nitelik taşıması hayati önem taşır.

BM Kadın Birimi’nin Türkiye’deki Faaliyetleri

BM Kadın Birimi Türkiye Ofisi, mülteci kadınların ve kız çocuklarının dayanıklılığını güçlendirmek ve karşılaştıkları riskleri azaltmak için çalışmaktadır. BM Kadın Birimi, Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı (3RP)’nin uygulayıcılarındandır. Suriye krizine yanıt olarak Türkiye Hükümeti'ni, bir yandan Geçici ve Uluslararası Koruma kapsamındaki kadın ve kız çocuklarının diğer yandan da ev sahibi nüfus mensubu olsa bile kırılganlığa sahip bulunan grupların ihtiyaçlarının karşılanması konusunda desteklemektedir.

BM Kadın Birimi; 
-    yüksek risklerle karşı karşıya bulunan kadınlara fayda sağlayan programlar uygular; 
-    kadınların ihtiyaçlarından yola çıkan destek mekanizmaları geliştirir; 
-    kadınların ve kadın kuruluşlarının toplumsal, ulusal ve uluslararası düzeylerde karar alma süreçlerine katılma kapasitelerini destekler. 

BM Kadın Birimi, 3RP ortaklarına toplumsal cinsiyet eşitliğinin ve kadınların güçlenmesi konusunda teknik uzmanlık ve kapasite geliştirme sağlar. BM Kadın Birimi, hükümet ve sivil toplum ortaklarıyla doğal afetlerden kaynaklanan acil ihtiyaçların karşılanmasına da yardım sağlar.

BM Kadın Birimi’nin Mülteci Destek Programı, Gaziantep ve İzmir’deki yerel yönetimler, STK’lar ve BM kuruluşlarıyla işbirliği içinde mülteci kadın ve kız çocuklarına yönelik çalışmalar yürütmüştür. Kadın merkezleri, mülteci ve ev sahibi topluluklardan kadınlar ve kız çocukları için güvenli alanlar sunmuş, hizmetlere erişimlerini desteklemiş ve liderliklerini güçlendirmiştir. Program, erkekler ve oğlan çocuklarını da toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ayrımcılık ve şiddetle mücadeleye dahil etmiştir. 2023’te sona eren programın ardından UN Women, farklı projeler aracılığıyla mülteci kadın ve kız çocuklarını desteklemeyi sürdürmektedir.

2017'den bu yana, Avrupa Birliği ile Japonya, Norveç ve İzlanda Hükümetleri tarafından finanse edilen projeler aracılığıyla, mülteci ve ev sahibi topluluklardan 35.000'den fazla kadın, koruma hizmetleri ve geçim kaynaklarına erişimleri için destek almıştır. Sosyal uyumu teşvik eden faaliyetlere 8.000’den fazla kadın ve kız çocuğu katılmıştır.

BM Kadın Birimi’nin Türkiye'deki mültecilere yönelik faaliyetlerinden bazılarına ilişkin proje özetleri ve çıktıları için bkz:

●    Mülteci ve Ev Sahibi Topluluklardan Kadınların  SADA Kadın Kooperatifi Aracılığıyla Ekonomik Olarak Güçlenmelerinin Desteklenmesi
●    Suriyeli ve Ev Sahibi Topluluk Kadınlarının Kanıt Temelli Veriler ve Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Destek Yoluyla Güçlendirilmesi Proje Özeti
●    Gaziantep, İstanbul ve İzmir'de (Türkiye) Mülteci ve Ev Sahibi Topluluk Kadın ve Kız Çocuklarının Sosyo-Ekonomik İstikrarının Kadınların Liderliği Yoluyla Güçlendirilmesi Proje Özeti
●    Mülteciler için Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Müdahale Programları: Sivil Toplum Kuruluşları için Kapasite Geliştirme Eğitimi  
●    Suriyeli Kadınların, Kız Çocuklarının ve Ev Sahibi Toplumun Dayanıklılığının Artırılması Programı: Nihai Değerlendirme