Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliği

Türkiye, son yirmi yılda yasal reformlar yoluyla toplumsal cinsiyet eşitliğini ilerletme konusunda ilerleme kaydetmiştir. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) ve Ek İhtiyari Protokolü de dâhil olmak üzere tüm BM insan hakları sözleşmelerini imzalamıştır. Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ni (İstanbul Sözleşmesi) imzalayan (2011) ve tasdik eden (2012) ilk ülke olmuştur. Ne var ki, 20 Mart 2021 tarihinde Türkiye, İstanbul Sözleşmesi'nden çekildiğini açıklamıştır. Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesinden çekilmesine ilişkin BM ortak açıklamasına buradan ulaşabilirsiniz.

Türkiye'nin 2024-2028 yıllarını kapsayan 12. Ulusal Kalkınma Planında; kadınların ekonomik güçlenmesi bir öncelik olarak tanımlanarak, kadınların istihdam ve iş gücüne katılımının artırılması, kadın girişimciliği, finansal ve dijital okuryazarlık ön plana çıkarılmıştır. Planda ayrıca kadınların güçlenmesinin tüm plan, program, politika geliştirme ve uygulama süreçlerine anaakımlaştırılması ve kadın-erkek eşitliğine duyarlı bütçeleme; karar alma mekanizmalarına kadınların katılımı ve temsiline yönelik geçici özel önlemler; ve kadınların spora katılımının artırılması yer almıştır. Kabul edilen diğer politika belgeleri arasında Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2024-2028) ve Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planı (2021-2025) yer almaktadır.

Mevcut mevzuat ve politikalara rağmen toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri devam etmektedir. Dünya Ekonomik Forumu tarafından yapılan ölçümlere göre Türkiye, 2006 yılında toplumsal cinsiyet eşitsizliği bakımından 105. sırada iken 2024 yılında 146 ülke arasında 127. sıraya gerilemiştir. BM Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yayınlanan 2025 raporunda ise Türkiye, İnsani Gelişme ve Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endekslerinde 193 ülke arasından 51. sırada yer almaktadır. 

Kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet, kadınların karar alma süreçlerine ve ekonomik, kamusal ve siyasi hayata düşük düzeyde katılımı, mevcut yasaların ve politikaların uygulanmasındaki eksiklikler, ayrımcı kalıp yargılar ve kısıtlayıcı sosyal normlar gibi sorunlar devam etmektedir. Kadınların ve kız çocuklarının karşı karşıya kaldığı mevcut riskler, kırılganlıklar ve eşitsizlikler COVID-19 salgını, Şubat 2023'te yaşanan depremler gibi insani krizler nedeniyle daha da artmıştır. BM Kadın Birimi tarafından TÜİK ortaklığında hazırlanan İstatistiklerde Kadın 2024 raporunda en güncel istatistikler mevcuttur.